Online Seminar Series ‘Political Apologies across Cultures’

The Political Apologies team from Tilburg University would like to invite anyone interested to our Online Seminar Series. We will host three meetings in the next three months with scholars from different disciplines presenting their work on political apologies.  We aim to couple each panel with extended discussion time during which all attendees can critically engage with the topic. 

Seminar 1 Understanding the ‘Age of Apology‘ will take place on Thursday 13 January, 14:15-16:00 CET. 

Seminar 2 The impact of political apologies will take place Friday 4 February, 14:15-16:00 CET.

Seminar 3 The value of political apologies in dealing with past wrongdoings is on Thursday 3 March, 14:15-16:00 CET. 

Please visit our Eventbrite page for more information regarding registration, Zoom links, the topic of each panel, and the speaker.

40 jaar El Mozote: Nunca Más

Afgelopen weekend, op 11 en 12 december, was het veertig jaar geleden dat een van de grootste massamoorden in de Latijns-Amerikaanse moderne geschiedenis plaatsvond. In 1981, tijdens de burgeroorlog in El Salvador, voltrok zich een drama in en rondom El Mozote, een bergplaatsje in het noordoosten vlakbij de grens met Honduras. Gedurende twee dagen werden naar schatting 811 mannen, vrouwen en kinderen vermoord door het beruchte Atlacatl bataljon van het Salvadoraanse regeringsleger – een door de Amerikanen getrainde en bewapende legereenheid met counter-insurgency (letterlijk: tegen opstand) als specialiteit.

De gebeurtenissen spelen zich af volgens een welbekend script. Een gefrustreerd bataljon, bezig met het verwerken van een recente nederlaag tegen de guerrillatroepen, besluit bij aankomst in El Mozote en aangelegen dorpjes de volledige bevolking als vijand te beschouwen. Er wordt gedronken en opgeschept, vrouwen en meisjes worden verkracht, mannen worden gemarteld en de keel doorgesneden, kinderen worden in een pastorie verzameld, doodgeschoten en verbrand. Deze militaire tactiek van scorched-earth (verschroeide aarde) is op veel andere plekken gebruikt, zie bijvoorbeeld de oorlogen in Vietnam, voormalig Joegoslavië, en Sudan – met onschuldige burgers als slachtoffer het gevolg.

De massamoord in El Mozote is gedurende de burgeroorlog in El Salvador zorgvuldig verborgen gehouden om vervolgens systematisch te worden ontkend door overheid en leger. Ook de Verenigde Staten, de grootste donateur aan het gewelddadige regime destijds, weigert tot nu toe de gruweldaden, en vooral de eigen rol hierin, te erkennen. Dat de gebeurtenissen tegenwoordig wel bij een breder publiek bekend zijn hebben we te danken aan de dappere stemmen van overlevenden als Rufina Amaya en Pedro Chicas Romero, en die van journalisten als Raymond Bonner en Mark Danner. Deze laatste publiceerde in 1993 (12 jaar na de massamoord!) een gedetailleerd artikel dat een volledig nummer van The New Yorker behelsde. Dankzij dergelijke publicaties en de rechtszaken die zijn aangespannen door overlevenden en familieleden van slachtoffers zijn deze gruweldaden langzaam maar zeker aan het licht gekomen. Het leidde ertoe dat in januari 2012, tijdens de jubileum van het vredesakkoord, toenmalig president Funes als eerste Salvadoraanse regeringsleider het dorpje El Mozote bezocht en tijdens een emotionele bijeenkomst overheidsexcuses aanbood.

En hoe gaat het nu met de herinnering aan de massamoord in El Mozote, veertig jaar later? In een gesprek dat ik voerde voor mijn onderzoek in El Mozote vertelde een man mij: “We zijn gevangen door onze pijn terwijl zij degenen zijn die in de gevangenis horen.” Het gevoel dat deze man verwoord is op wereldwijd niveau ook geen onbekend fenomeen in het verwerkingsproces van een gewelddadig verleden. Vaak is het de rol van het leger die het maken van schoon schip voornamelijk bemoeilijkt. De soldaten handelden, zo gaat het argument, immers volgens van bovenaf gegeven orders. Dat in de commandostructuur soms beslissingen worden gemaakt die op zijn zachts gezegd het boekje te buiten gaan, is hard te verkroppen voor de soldaat die deze orders heeft moeten uitvoeren. Zie bijvoorbeeld in Nederland de problematiek rondom het erkennen van de gewelddadige onderdrukking van de opstand in toenmalig Nederlands-Indië, ook wel eufemistisch de ‘politionele acties’ genoemd, uitgevoerd door het Nederlands leger.

President Bukele, de zelfbenoemde ‘dictator van El Salvador’, begon zijn termijn in 2019 veelbelovend door eindelijk de naam van de destijds leidinggevende kolonel Moterrosa te verwijderen van de legerbasis in de buurt van El Mozote. Maar de amnestie wet van 1993 lijkt na veel getouwtrek in 2020 te zijn vervangen door nieuwe regelgeving die alsnog de daders van de massamoord een straffeloos bestaan zal garanderen. Ondertussen heeft Bukele in mei dit jaar de procureur generaal en alle vijf de rechters van het Hooggerechtshof ontslagen, en onlangs een wet goedgekeurd die het ontslag mogelijk moet maken van alle rechters in het land die ouder zijn dan 60 jaar. En laat het nu net een 61-jarige rechter zijn, Jorge Guzmán Urquilla, die de aanklachten behandeld tegen een aantal voormalige hoge officieren ten tijde van de massamoord. Bij dit onderzoek worden moeilijke vragen gesteld en een onwelkom licht geschenen op El Salvador’s verleden, en vooral op de rol van het leger. Maar Bukele heeft weinig baat bij het destabiliseren van de relatie met het machtige leger en bij het verspelen van zijn steun op de rechterflank. Daarnaast is het leger een cruciale partner in het bestrijden van de gewelddadige bendes die het land terroriseren.

En zo is Bukele wellicht een frisse wind die tegen dezelfde problemen als zijn voorgangers aanloopt. Terwijl het toeristenkioskje in El Mozote koopwaar slijt met de tekst El Mozote, Nunca Más (El Mozote, nooit weer), lijken structurele veranderingen die dergelijke massamoorden kunnen voorkomen niet aan de orde. De daders gaan vrijuit, het narratief nauwelijks veranderd, en de overlevenden en familieleden van de slachtoffers blijven achter met het trauma en verdriet – vaak ook in slechte economische omstandigheden. En kijkend naar vergelijkbare gebeurtenissen wereldwijd, bijvoorbeeld de genocide in Srebrenica of de massamoord in My Lai, is dit helaas eerder de regel dan de uitzondering.

Marieke Zoodsma

Publication in Journal of Human Rights

The Symposium on Apologies and Human Rights, published in the latest issue of the Journal of Human Rights, includes a publication by Juliette, Marieke & Thia titled “Closing chapters of the past? Rhetorical strategies in political apologies for human rights violations across the world”. The article draws on a presentation given by Juliette at the online workshop, “Political Apologies for Historical Wrongs,” hosted by the University of Aberdeen in February 2021, which brought together a nice group of academics to discuss the topic.

Relying on our Political Apologies Database, we identified various rhetorical strategies that diverse countries use – to varying degrees – to (1) break from or acknowledge past wrongdoings, (2) bridge past wrongdoings with future intentions, and (3) bond with the intended recipients of the apology. In the article, we shed light on these strategies. In doing so, we show how countries and their representatives use apologies not only to address the needs of victims or their relatives, but also to portray and understand themselves, whereby there is substantial overlap between countries in the types of rhetorical strategies and scripts that they use to accomplish this.

The article can be found open access here:
Schaafsma, J., Zoodsma, M. & Sagherian-Dickey, T. (2021) Closing chapters of the past? Rhetorical strategies in political apologies for human rights violations across the world, Journal of Human Rights, 20:5, 582-597,
DOI: 10.1080/14754835.2021.1977919

Publication in Journal of Peace Research

The Journal of Peace Research has just published the article “Examining the ‘age of apology’: Insights from the Political Apologies Database”, written by Marieke & Juliette. The article is a first introduction to the Political Apologies Database. For this, we have systematically mapped and compared 329 apologies across 74 countries. In this article, we show that there has indeed been a rise in the number of apologies in the past decades (the so-called ‘age of apology’) and that this phenomenon can be found across the world (albeit with some exceptions, see here Figure 2 but also Figure 4 in the article).

A comparison of other characteristics of apologies is also included (human rights violation, the role of the apology sender, etc), as well as a detailed description of our data collection and coding process.

The article can be found open access here: 
Zoodsma, M. & Schaafsma, J. (2021). Examining the ‘Age of Apology’: Insights from the Political Apologies Database. Journal of Peace Research. DOI: https://doi.org/10.1177/00223433211024696

Publication in International Review of Social Psychology

The PAC team published the results of their study of the texts of political apologies (N=203 offered by 50 countries). In this exploratory study, we conducted a cross-national comparative analysis of the texts of political apologies and coded whether they included a statement of sorry, apology, or regret (IFID), and an acknowledgement of wrongdoing, acceptance of responsibility, promise of non-repetition, promise of reparations, recognition of victim suffering, victim re-inclusion, victim praise, or a recognition of moral values/norms. In our analysis, we coded for the presence of these components but also for how these components were expressed (implicit/explicit). Although we did find a sort of baseline template that apologies across the world consist of, there is clear variation in the quality of how these components are expressed. We conclude by stating it is crucial to take into consideration how the apology elements are expressed and how explicit countries are when recognizing past wrongdoings since it is likely to affect the extent to which apologies actually address victims’ needs.

The article can be found open access via:
Zoodsma, M., Schaafsma, J., Sagherian-Dickey, T., & Friedrich, J. (2021). These Are Not Just Words: A Cross-National Comparative Study of the Content of Political Apologies. International Review of Social Psychology34(1), 15. DOI: http://doi.org/10.5334/irsp.503

This publication is part of the special issue #Sorrynotsorry: Social psychological and intergroup underpinnings of political apologies of the International Review of Social Psychology (@irsp_rips). 

Reactie op Opiniestuk in Volkskrant m.b.t. excuses Halsema

Hans Siebers bekritiseert in het Opiniekatern van 6 juli j.l. de excuses van Femke Halsema voor het slavernijverleden. Want, zo schrijft hij, slavernij erkennen als misdaad tegen de menselijkheid is een onverantwoorde uitholling van die term – het was immers ‘eeuwenlang de normaalste zaak van de wereld’. Ook zou Halsema in haar toespraak hedendaagse Amsterdammers verantwoordelijk maken voor slavernij – en daarmee polarisatie in de hand werken.

Uiteraard zijn we als burgers niet individueel verantwoordelijk voor of schuldig aan misstanden uit het verleden. Maar als we als gemeenschap accepteren dat we de lusten erven van wat generaties voor ons hebben bewerkstelligd, dan zullen we ook moeten aanvaarden dat we als collectief aansprakelijk kunnen zijn voor de nagelaten lasten. Dit kunnen we doen door te erkennen wat er is gebeurd en door hier lessen uit te trekken.

Dat slavernij ooit ‘de normaalste zaak van de wereld was’ doet daar niets aan af. De potentiële waarde van excuses is nu juist dat ze signaleren dat dat wat ooit normaal was, niet normaal zou moeten zijn. Daarbij mogen de gemoederen, als onderdeel van een maatschappelijk debat, best oplopen.

De balans tussen herinneren, het erkennen van fouten en toegebracht leed, en het bereiken van verzoening is altijd precair. Waar te veel vergeten blind kan maken voor menselijk leed en barbarij, kan te veel herinneren de verzoening dwarsbomen. Wat de uitkomst is, zal mede afhangen van de taal die politici gebruiken en de consequenties die zij verbinden aan hun woorden. Die van Halsema wijzen in ieder geval in de goede richting.

Juliëtte & Marieke

The Political Apologies Database

We are proud to introduce the Political Apologies Database!

The open-access database mapped and compared political apologies offered by states or state representatives for human rights violations in the (recent) past. The extensive and unique database, accessible to academics, the public, and the press, shows a strong increase in the number of apologies in the past two decades. More than 70 countries have now expressed regret for a variety of past wrongs. A significant portion of the more than 350 apologies in the database has to do with World War II; apologies for slavery have been offered only sparsely.

Many countries struggle with how to deal with past wrongdoings. Increasingly, they apologize for human rights violations. Last week the mayor of Amsterdam, Femke Halsema, apologized for the role of the Amsterdam city government in the colonial slavery and slave trade, which immediately raised the question: will the Netherlands government now apologize as well? 

The Netherlands appears to be an average performer, measured by the number of apologies offered and how extensively and explicitly past wrongs are acknowledged. The leaders are still Japan, Germany, Canada, and the US. Apologies are offered mainly by liberal democracies and by countries transitioning from authoritarian to more democratic rule. In doing so, apologies seem to have become a means par excellence to profess and affirm liberal values. 

The Database can be accessed via this website under the tab Database. Data can be explored via the world map and the timeline, and more information can be found on the Apology Detail page. For questions or information regarding the project or the database, please contact Juliette Schaafsma (j.schaafsma@tilburguniversity.edu) or Marieke Zoodsma (m.a.zoodsma@tilburguniversity.edu).

Erkenning als essentieel onderdeel van politieke excuses (publication in Impact magazine)

In December 2020, Marieke Zoodsma wrote an article for Impact Magazine, a publication by ARQ Centre of Expertise for the Impact of Disasters and Crises. This edition of the magazine would focus on the theme ‘ acknowledgment/recognition’. Below you can find the full text.

‘Verschillen die lang geleden zijn veroorzaakt, zitten ons nog altijd in de weg. En we kunnen pas samen vooruit, als we zonder vrees onze geschiedenis erkennen, en er over durven spreken.’ Minister Ingrid van Engelshoven in haar toespraak tijdens de Nationale Herdenking Slavernijverleden, 1 juli 2020.

Het aanbieden van excuses door de Nederlandse regering voor het slavernijverleden was een veelbesproken onderwerp in de aanloop naar Keti Koti dit jaar, de nationale herdenking en feestdag ter viering van de afschaffing van de slavernij. De viering viel ook samen met wereldwijde demonstraties van de Black Lives Matter beweging, als reactie op de moord op de Amerikaanse George Floyd, en daarmee ook met een opleving van het racismedebat in Nederland. De Tweede Kamer besloot uiteindelijk geen excuses voor het slavernijverleden aan te bieden, want, zo betoogde Rutte tijdens het Kamerdebat op 1 juli, ‘kun je mensen die vandaag leven hiervoor verantwoordelijk houden?’. In plaats van excuses, sprak Minister Van Engelshoven daarom in haar toespraak over getuigenis geven aan het verleden en het erkennen van onze geschiedenis.

Dit besluit van de Nederlandse overheid is een opvallende keuze. Het aanbieden van politieke excuses is de afgelopen decennia een wereldwijde trend geworden, waarbij landen zowel onder elkaar als binnen de eigen landsgrenzen spijt betuigen van misdaden uit het al dan niet recente verleden. Met name sinds het einde van de Koude Oorlog zijn slachtoffers van mensenrechtenschendingen steeds nadrukkelijker om excuses gaan vragen en zijn steeds meer landen deze ook gaan aanbieden. In een database die ik voor mijn promotieonderzoek aan Tilburg University heb aangelegd staan nu ongeveer 330 politieke excuses, die door ruim 70 landen over de hele wereld zijn aangeboden. Meer dan 75% van deze excuses zijn in de afgelopen twintig jaar gemaakt.

Politieke excuses worden in alle vormen en maten en over de hele wereld aangeboden – landen als Argentinië, Oeganda, Noorwegen maar ook Noord-Korea en Irak hebben excuses aangeboden. Politieke excuses verschillen niet alleen in hoe ze worden geuit maar ook in de reacties die ze oproepen. Er lijkt daarmee voor politieke excuses, zoals met veel zogenaamde mechanismes van transitional justice (denk bijvoorbeeld aan waarheidscommissies of herstelbetalingen), geen one size fits all te zijn. Politieke excuses kunnen bij slachtoffers en nabestaanden in belangrijke psychologische behoeftes voorzien, bijvoorbeeld omdat daarmee hun leed wordt erkend en hun waardigheid, reputatie en rechten worden (her)bevestigd. Daarnaast kan het betuigen van spijt worden gezien als een signaal dat zij een gelijkwaardig onderdeel zijn van de morele gemeenschap, een belangrijke stap naar een gezamenlijke toekomst en verzoening. Maar hoe groot is deze transformatieve kracht van excuses? Welke elementen zijn essentieel voor slachtoffers, nabestaanden en voor niet-slachtoffers? Kunnen excuses effectief zijn bij het verwerken van leed en leiden tot verzoening?

Het doorbreken van stilte door erkenning 

Voor het onderzoeksproject Political Apologies across Cultures, waar mijn promotietraject deel van uitmaakt, legden wij deze vragen voor aan mensen in El Salvador, Zuid-Korea en het Verenigd Koninkrijk. In elk van deze landen is de afgelopen decennia excuses gemaakt voor staatsgeweld in het verleden. De casus in El Salvador had betrekking op de massamoorden die werden gepleegd tussen 10 en 12 december 1981 in de omgeving van het bergdorpje El Mozote, tijdens de Salvadoraanse burgeroorlog. Hierbij kwamen meer dan duizend mannen, vrouwen en kinderen om het leven. De Salvadoraanse president Funes bood in 2012 zijn excuses aan voor het bloedbad. In Zuid-Korea richtten we ons op de massamoorden die plaatsvonden op het zuidelijke eiland Jeju eind jaren veertig en begin jaren vijftig, tijdens de scheiding van de twee Korea’s. Tijdens deze Jeju 4.3 Uprising kwamen naar schatting 30.000 eilanders om het leven. In 2003 reisde president Roh Moo-Hyun af naar het eiland om excuses aan te bieden. In het Verenigd Koninkrijk richtten we ons op Bloody Sunday, 30 januari 1972, de dag waarop Britse troepen demonstranten doodschoten in de Noord-Ierse stad Derry. Premier Cameron bood in 2010 in het Britse House of Commons excuses aan voor deze gebeurtenissen.

In alle drie de gevallen spraken we met slachtoffers en nabestaanden van het geweld en met niet-slachtoffers. Wat bleek? Voor zowel slachtoffers als niet-slachtoffers in deze landen waren de excuses vooral belangrijk vanwege de publieke erkenning van de gebeurtenissen en het leed dat dit heeft veroorzaakt. De excuses waren daarmee een belangrijk moment waarop het zwijgen eindelijk werd doorbroken en waarbij er openlijk en op nationaal, officieel niveau werd gesproken over de misdaden die waren begaan. Voor de slachtoffergroep betekende dit eindelijk erkenning van hun leed, voor de niet-slachtoffergroep betekende dit erkenning van een geschiedenis die hun in sommige gevallen zelfs nog onbekend was.

Tijdens onze gesprekken kwam ook naar voren dat het niet alleen belangrijk is dat de gepleegde misdaden worden benoemd maar dat deze ook worden veroordeeld. Zo sprak president Funes van El Salvador bijvoorbeeld in zijn speech over ‘de grootste massamoord in de hedendaagse geschiedenis van Latijns Amerika’ en dat ‘hier, de allerergste zonde is begaan’. Premier Cameron van het Verenigd Koninkrijk verklaarde dat ‘wat is gebeurd nooit had mogen gebeuren’ en dat ‘de families van de overledenen niet hadden hoeven leven met de pijn en het leed van die dag en van levenslang verlies’. En in Zuid-Korea benadrukte president Roh Moo-Hyun dat ‘veel onschuldige burgers van Jeju waren opgeofferd’ en dat hij zal ‘bidden dat de onschuldige slachtoffers hun eindelijke rustplaats zullen vinden’. De woorden van deze staatsleiders werden door veel van onze respondenten gezien als een krachtige eerste stap naar dialoog en een gedeeld narratief over het geweld dat is gepleegd.

Politieke excuses op een precaire weegschaal

Niet iedereen die wij spraken was even positief over de aangeboden excuses. Dat komt onder meer omdat in politieke excuses vaak een nieuw narratief over (zeer) omstreden gebeurtenissen wordt gecreëerd. Waar voor slachtoffers en nabestaanden het excuus daarmee een positieve omslag van ontkenning naar erkenning betekent, kan dit voor niet-slachtoffers het onnodig oprakelen van het verleden betekenen en daarmee het openhalen van pijnlijke oude wonden. Een belangrijke factor hierbij is dat voor alle drie door ons onderzochte casussen het nationale leger de orders had uitgevoerd en de misdaden gepleegd. Dit zorgt voor een precaire situatie binnen een samenleving waar de gemoederen tussen de verschillende belangengroepen soms hoog kunnen oplopen. De precieze formulering van politieke excuses (wat wordt er gezegd en hoe) wordt daarom zeer nauwkeurig op een weegschaal gelegd, zowel door de schrijvers van het excuus als door de ontvangers zelf. Dit is vaak ook terug te zien in reacties in de media op excuus uitingen, waarbij de vraag of het officiële excuses waren of ‘slechts’ een spijtbetuiging vaak worden uitgelicht.

Uit het onderzoek bleek dat er ook een aantal verschillen waren tussen de landen in hoe de excuses werden gewaardeerd en wat deze hadden bewerkstelligd. Zo benadrukten respondenten in Noord-Ierland dat de omgekomen slachtoffers door het excuus eindelijk onschuldig waren verklaard: voor een lange tijd waren zij bestempeld als IRA-terroristen. In Zuid-Korea vertelden de respondenten dat de excuses hadden geholpen om de eer van de omgekomen slachtoffers en hun familie te herstellen. In deze gesprekken werd vaak gerefereerd naar het herstellen van ‘han’, een specifiek Koreaanse conceptie van rouw en verdriet na het verlies van familieleden en dit kan worden doorgegeven van generatie op generatie. In El Salvador legden de respondenten nadruk op hoe het excuus was aangeboden: de president was speciaal naar het afgelegen bergdorpje afgereisd om de getraumatiseerde gemeenschap toe te spreken. President Funes, bewust van dit aanwezige trauma, had daarnaast aan zijn beveiliging gevraagd om geen legeruniform aan te trekken maar in neutraal wit te komen. Hij had tranen in zijn ogen toen hij zijn speech uit sprak. Dit maakte grote indruk op de lokale gemeenschap.

Conclusie

Er zijn zowel overeenkomsten als verschillen te vinden tussen deze drie verschillende landen in de uitvoering en evaluatie van politieke excuses. Het erkennen van de begane misdaden en het leed wat dit heeft veroorzaakt blijkt hierbij een gemeenschappelijke factor. De drie staatsleiders brengen dit ieder op een eigen manier over, maar de kern blijft het expliciet erkennen van het grove geweld dat is gepleegd en de vele mensenlevens die daarbij zijn omgekomen. Dit is wat vooral de ontvangers van de excuses als essentieel bestempelen. Ook in de geciteerde woorden van Van Engelshoven hierboven weerklinkt dit sentiment.

Het leed van slachtoffers en nabestaanden werkt vaak nog zodanig door in het heden – bijvoorbeeld in de vorm van racisme, discriminatie, identiteitsverlies of trauma – dat erkenning van deze erfenis een belangrijke stap is in de richting van verwerking en verzoening. Ook is het een belangrijke stap in de richting van een breed maatschappelijk gedragen open dialoog over het gepleegde geweld en de nasleep ervan.

Door het debat over het wel of niet aanbieden van excuses te stoelen op kwesties als verantwoordelijkheid en schuld, wordt aan de essentie van het aanbieden van excuses voorbij gegaan: het erkennen van wat er in het verleden is gebeurd en daarmee het op gang brengen van een dialoog tussen de verschillende betrokken groepen. Politieke excuses fungeren hierbij niet als afsluiting, maar als een fundamenteel begin van een gezamenlijke toekomst.